« من » او در دست ديگران است ، زيرا از عدالت كه قانون حيات است ، محروم و بدور است و هرگز موفق به حركت در صراط مستقيم نخواهد بود . اين بينوايان هر كجا بروند و هر راهى را انتخاب كنند ، خيرى در آن راه نخواهند يافت . عمرى در تناقض ، حياتى در تضاد ، اينست سرگذشت و سرنوشت اين شكست خوردگان حيات . در صورتى كه : در برابر اين محروم از حيات ، آن فرد و جامعه ايست كه واقعيتها را دارا بوده ، سخنى در بارهء آنها دارد و داراى قدرت بر حيات است و در صراط مستقيم حركت مىنمايد . آرى ، اين بينوايان هر كجا بروند و هر راهى را انتخاب كنند ، خيرى در آن جهت و راه نخواهند يافت . حياتى غوطه ور در تضاد ، عمرى در تلاطمهاى تناقض ، اينست سرگذشت و سرنوشت پايدار آن فرد يا جامعه اى كه عدالت را براى حيات نپذيرفته‌اند ، در صورتى كه براى زندگى قابل تفسير و توجيه : قول و فعل بىتناقض بايدت تا مگر زين ره درى بگشايدت سعيكم شتّى تناقض اندريد روز مىدوزيد و شب برميدريد مولوى 9 - * ( إِنَّ الله يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسانِ ) * ( 1 ) . ( خداوند دستور به عدل و احسان مىدهد ) . در اين آيه از قرآن مجيد ، يك اصل بسيار اساسى مورد دستور قرار گرفته است كه جامعيت دين اسلام در بر همهء جوامع و براى هميشه روشن ساخته است براى توضيح اين اصل مجبوريم مقدمه اى را يادآور شويم : موقعى كه كلمهء عدل و عدالت را به كار مىبريم ، مسلم است كه رفتار مطابق با قانون را مطرح مىكنيم . از طرف ديگر مىدانيم كه همهء انسانها در همهء احوال و موقعيتها قدرت كشش قانون را ندارند ، چه بسا كه اقلا براى اجراى قانون احتياج به ارفاق و نرمش و احسان و حتى اشباع مقدارى از عواطف پيدا مىشود ، يا موضوع و رويدادى كه در مجراى اعمال عدالت قرار گرفته است ، داراى ابعادى است كه تفكيك و

--> ( 1 ) النحل آيهء 90 .